ابن ميثم البحراني ( مترجم : محمدى مقدم / نوايي )
22
شرح نهج البلاغة ( فارسي )
جلوگيرى از تزلزل واز هم گسيختگى زندگى انساني باشد ، بطور كنايهء استعارى ، به كار بردهاند . با توضيحي كه داده شد ، مضمون بيان آن بزرگوار اين است كه انسان نبايد از اقربا ، وخويشانى كه در وضع زندگيشان ، آشفتگى مىبيند فاصله بگيرد واز ترميم اختلالات واز هم پاشيدگى وضع آنها ، بوسيلة ما زاد مالي ، كه زيادى ونقصانش در حال انفاق كننده تأثيرى ندارد ، خوددارى كند . بعضي ظاهر كلام حضرت « لا يزيده . . . » را در نظر گرفته وبه صورت اشكال مطرح كردهاند كه : مال هر چند اندك باشد ، وقتي بديگر أموال اضافه شود وانفاق نگردد ، مال انساني را فزونى مىبخشد ، واگر با انفاق نقصان يابد مال انساني را كم مىگرداند . چگونه فرمودهاند : لا يزيده ان امسكه ؛ « اگر نبخشد مال را زياد نمىكند » . ( 5476 - 5472 ) ولا ينقصه ان أهلكه : « واگر ببخشد چيزى را كم نمىگرداند . » اين اشكال به دو طريق قابل پاسخگوئى است : أول آن كه محتمل است ، حضرت زيادى ونقصان را ، بطور مطلق در مال نسبت به خود مال اراده نفرموده باشند ، بدين شرح كه ضمير يزيده وينقصه به شخص انفاق كننده برگردد ، نه بمال وثروت ، بدين معنى كه امساك يا بخشش ، زيادى ونقصانى در شخص پديد نمىآورد . اين فزونى ويا كمبود جزئي ، تأثير چندانى به حال انفاق كننده ندارد زيرا مقدار اضافيى كه در مال انسان باشد ، به اندازهاى كه بتوان بر حسب شريعت ، ضرورتش را تحمّل كرد ، بهبود بخشي حال انسان معتبر نيست وكمبود اين مقدار هم ، در آشفتگى وفساد حال انسان بىتأثير است . با اين وصف اگر ما زاد مال را نگه دارد ، تغيير محسوسى در وضعش پديد نمىآيد ، واگر ببخشد ، چيزى كم نمىشود . در همين زمينه است كه انسان به عنوان نصيحت واندرز ، به شخصي كه كارى را بر خود سخت مىگيرد ، ولازم است كه پند دهنده آن را سهل وآسان جلوه دهد مىگويد :